به تعبير برخي مسوولان، سيستان و بلوچستان همه نعمات خداوندي را يکجا در خود جاي داده است به طوري که کوير، آتشفشان، درياچه، رودخانه، جنگل، دريا، اقيانوس، پرنده، خزنده، ماهي،آفتاب و برف را در اين استان مي توانيد در کنار هم مشاهده کنيد.
سخن گفتن از قدمت اين استان نيز امري بديهي است زيرا در اغلب منابع تاريخي، از سيستان و بلوچستان به عنوان ولايتي گسترده و آباد ياد شده که مفاخر و بزرگاني در علم وادب را در دامان خود پرورانده و به غناي تمدن اسلامي شرق ايران کمک شاياني کرده است.
سيستان و بلوچستان آرميده از هامون تا پهنه آبهاي نيلگون درياي عمان، آيينه تمام نماي جاذبه هاي طبيعي، تاريخي، تجاري و فرهنگي است.
به گفته رييس سازمان ميراث فرهنگي، گردشگري و صنايع دستي سيستان و بلوچستان، اين استان افزون بر چهار هزار اثر تاريخي، گردشگري و سياحتي دارد که 891 اثر تاريخي آنها در فهرست آثار ملي به ثبت رسيده است.
درياچه هامون يکي از پديده هاي طبيعي و ارزشمند به لحاظ ملي و بين المللي و در خور توجه ويژه بوده است و مردم حاشيه نشين تالاب از وجود گياهان، پرندگان و آبزيان آن بهره مند شده اند.
اين درياچه مامن مناسبي براي استقرار گونه هاي نادر و در خطر انقراض حيواني و گياهي و حمايت کننده زنجيره هاي غذايي در پهنه دشت کوير بوده است.
"کوه خواجه" ديگر يادمان تاريخي و گردشگري منطقه سيستان در حقيقت تنها عارضه کوهستاني دشت سيستان است که به صورت زوزنقه اي شکل و از سنگ هاي بازالتي رنگ تشکيل شده و با ارتفاع 609 متري خود از سطح دريا مانند جزيره اي در ميان درياچه هامون قرار گرفته است.
در فاصله 50 کيلومتري جنوب شرق شهر زابل، در کنار روستاي قلعه نو، چاله هاي طبيعي بزرگي وجود دارد که آب مازاد رودخانه هيرمند به وسيله کانال به آن سرازير مي شود و به نام "چاه نيمه" معروف است.
چاه نيمه که در فهرست بزرگترين اردوگاههاي فرهنگي کشور قرار دارد با دارا بودن سواحل زيبا، فضاي مشجر، نهالستان ها، مزارع، باغات زيتون، پسته، نخلستان و موزه تاريخ طبيعي، تنها باغ وحش تحقيقاتي مصوب کشور است.
در 56 کيلومتري شهر زابل، شهر سوخته با قدمت چند هزار سال و 151 هکتار گستره، شناسنامه پرافتخار سيستانيان است که با دارا بودن نخستين و بزرگترين استقرار شهرنشيني در شرق فلات ايران و وسيع ترين گورستان هاي قبل از تاريخ، روند شکل گيري تمدن حاشيه هيرمند را به نمايش مي گذارد.
روستاي "قلعه نو" تنها روستاي باقيمانده با بافت معماري سنتي سيستاني در شهرستان "زهک" است که به شکل قلعه ساخته شده است.
"دهانه غلامان" در دو کيلومتري روستاي "قلعه نو" از توابع شهرستان "زهک" سيستان واقع شده و از بقاياي شهري عظيم از روزگار هخامنشيان است.
دهستان "تمين" در 65 کيلومتري جنوب غربي شهر "ميرجاوه" در نزديکي زاهدان يکي ديگر از مناطق بسيار زيبا است که در قسمت شمالي قله تفتان قرار دارد و از جاذبه هاي ويژه گردشگري استان به شمار مي رود.
غار "لاديز" در فاصله 100 کيلومتري شهرستان زاهدان قرار دارد که داراي آبشار و چشم اندازهاي زيبا با پوشش گياهي غالب "گز" است.
شهرستان زاهدان نيز با داشتن اماکن تاريخي و سياحتي فراوان از جمله "بازراچه سرپوش، ساختمان قديمي دادگستري، مسجد جامع مکي، معبد سيکاها، براسان، کلاته و بازار چهارراه رسولي" بسيار در خور توجه است.
از زاهدان که به سمت جنوب و بلوچستان رخت سفر بر مي بنديم با نقاط و آثار تاريخي و گردشگري بسياري مواجه مي شويم، از جمله آنها "تفتان" تنها آتشفشان نيمه فعال در جنوب شرق ايران است در فاصله 50 کيلومتري شمال شرقي شهرستان خاش با فوران دود که با داشتن دامنه هاي زيبا و درياچه بر فراز کوه، هر ساله بسياري از کوهنوردان و گردشگران را از دور و نزديک به خود جلب مي کند.
درياچه "سردريا" در فاصله 75 کيلومتري شهرستان خاش قرار دارد و داراي ارتفاعات بسيار زيبا و پوشش گياهي خوب است.
شهرستان خاش که در 178 کيلومتري جنوب زاهدان قرار دارد داراي لطيف ترين آب و هواي استان است و اماکني چون " مناره مسجد جامع، قلعه حيدرآباد و قبرستان هفتاد ملا" از آثار تاريخي آن است.
شهرستان سراوان نيز که در 335 کيلومتري جنوب زاهدان واقع شده داراي آثار تاريخي و ديدني چون "سنگ نگاره هاي سردشت ناهوک و دره نگاران، نقوش سمبليک پيرگوران، مسجد جامع روستاي دزک و قلعه سب و کنت " است.
روستاي "کلپورگان" که در 25 کيلومتري شهرستان سراوان واقع شده، داراي هنر سفال گري به شيوه باستاني و ماقبل تاريخ با نقوش سياه رنگ است که توسط زنان بومي و با دست انجام مي پذيرد.
"قلعه بمپور" قلعه اي مسکوني و تدافعي است که ساخت آن به دوره هاي ساسانيان و قبل از اسلام بازمي گردد و در بخش "بمپور" شهرستان ايرانشهر قرار دارد.
شهرستان ايرانشهر که در 325 کيلومتري جنوب زاهدان واقع شده است داراي اماکن تاريخي و جاذبه هاي طبيعي بيشماري از جمله قلعه ناصري، قلعه اسپيدژ و رودخانه دمن است.
رودخانه "دامين" يا "دامن" در کنار رودخانه "کارواندار" در 15 کيلومتري شمال ايرانشهر واقع شده است که زيبايي نخلستان هاي آن و شناسايي شماري از قبور دوره اسلامي و پيش از تاريخ در اين منطقه اهميت آن را دو چندان نموده است.
اين منطقه به سبب اينکه به شکل يک راهروي ارتباطي بين "بمپور" و سيستان بوده و از نظر مطالعات باستان شناسي بسيار اهميت دارد در سه هزار قبل از ميلاد همان نقشي را که اکنون دارد، ايفا مي کرده است.
"قلعه سرباز" يکي از قلعه هاي مهم در استان و مرکز حکمراني در روزگار پيشين بوده و بر ساير قله ها تسلط داشته است.
بر اساس شواهد و تحقيقات محلي و سفالينه هاي موجود روي اثر قدمت آن را مي توان حدود 400 سال پيش تخمين زد.
"قلعه نيکشهر" نيز از قلعه هاي مهم و باستاني استان است که به دوران اسلامي تعلق دارد و از سه طبقه و دو مسجد در قسمت مرکزي و قسمت خارج از حياط اصلي قلعه تشکيل مي شود.
افزون بر اماکن تاريخي و سياحتي سيستان و بلوچستان، سواحل درياي عمان در بندر چابهار و شگفتي هاي اعجاب برانگيز اين منطقه چشم هر بيننده اي را محسور زيبايي خود مي کند.
ماسه هاي طلايي، صدف هاي ريز و درشت اقيانوسي، لنج ها، قايق ها و کشتي هاي غول پيکر درياي عمان، جلوه اي خاص به طبيعت بکر و شگفت انگيز شهرستان چابهار بخشيده که بسيار ديدني و جذاب است.
صخره هاي بزرگ کنار ساحل که در اثر پيشروي آب دريا و فرسايش سنگ هاي رسوبي به وجود آمده، چشم انداز زيبايي را تشکيل داده که به عنوان ديدني ترين سواحل جنوبي کشور لقب گرفته است.
اين ناحيه تنها شهر بندري استان است که به آبهاي اقيانوسي متصل بوده و داراي بهترين کرانه اقيانوسي و معتدل ترين هواي جنوب کشور است و نزديکترين فاصله تا اقيانوس هند را دارد.
چابهار افزون بر مزيت هاي مختلف اقتصادي و جغرافيايي به لحاظ گردشگري داراي جاذبه هاي منحصر به فرد است.
جاذبه هاي فراوان تجاري و تفريحي منطقه آزاد چابهار نيز موجب شده که اين ناحيه به عنوان يکي از مقاصد اصلي گردشگران براي سفر به سيستان و بلوچستان مطرح باشد.
اين منطقه با برخورداري از چشم اندازهاي ساحلي، ارتفاعات زيباي مشرف به دريا، هتل هاي چند ستاره و مناطق ويژه توريستي يکي از سه منطقه آزاد ايران در جنوب کشور قلمداد مي شود.
جداي از منطقه آزاد چابهار، اين شهرستان از جاذبه هاي تاريخي و طبيعي بي بديلي مانند، قلعه پرتغالي ها، جنگل هاي حراء، گل فشان ها، تالاب ليپار، کوههاي مينياتوري و آرامگاه سيد غلام رسول برخوردار است.
گل فشان هاي زيباي جنوب سيستان و بلوچستان به صورت سه تپه در دشت کهير اين شهرستان واقع شده است و به طور مداوم مانند آتشفشان از دهانه آنها گل به بيرون سرازير مي شود.
جنگل هاي حراء در خليج گواتر شرق چابهار واقع شده که همزمان با مد دريا زير آب رفته و با جزر آن نمايان مي شود و منظره شگفت انگيزي را خلق مي کند.
اين انبوه دريايي به عنوان بيستمين تالاب بين المللي کشور در فهرست کنوانسيون "رامسر" به ثبت رسيده و از تنوع جانوري بالايي برخوردار است.
در فاصله 15 کيلومتري شهر چابهار، تنگه اي صخره اي مشرف به دره اي سرسبز و زيبا که از بالاي آن روستاي "ليپار" در ميان سبزه زارها پيداست، به تالاب "ليپار" شهرت دارد و مامن پرندگان و رستنگاه بوته ها و درخچه هاي فراوان محسوب مي شود.
کوههاي مينياتوري يا مريخي از ديدني هاي حيرت انگيز چابهار است که به موازات ساحل از منطقه "کچو" تا نزديک خليج "گواتر" کشيده شده و از جمله پديده هاي شگفت انگيز اين ناحيه به شمار مي رود.
بافت تاريخي روستاي "تيس" و قلعه معروف آن با نام قلعه "پرتغاليها" در هشت کيلومتري اين شهرستان و در دهانه خليج چابهار واقع شده است که قدمت آن را به عصر پيش از اسلام نسبت مي دهند.
غارهاي طبيعي و مصنوعي اين روستا به صورت مقبره يا نيايشگاه از دوران اسلامي به همان صورت باقي مانده و وجود چهار نوع قبر از نظر ظاهر و شيوه تدفين در آن، دليلي موجه بر قدمت اين روستاست.
قلعه پرتغالي هاي روستاي "تيس" نيز توسط استعمارگران پرتغالي ساخته شده و يک حصار، سه قلعه و دو برج را شامل مي شود و وجود يک مناره ديدني که مربوط به فانوس دريايي بوده، زيبايي آن را دو چندان کرده است.
در حاشيه ضلع شرقي چابهار، مقبره "سيد غلام رسول" واقع شده که ساخت آن به دوره سلجوقيان بر مي گردد و در دوره صفويه نيز تزيينات نقاشي شده با اصالت خاصي بر روي ديواره ها و پيشاني ورودي اين بنا تعبيه شده است.
در مجموع، شهرستان و منطقه آزاد چابهار داراي جاذبه هاي گردشگري بي نظيري است که مي تواند محل مناسبي براي گذراندن تعطيلات نوروزي و سپري کردن ايامي خوش و دلپذير باشد.
اگرچه توصيف هرکدام از جاذبه هاي گردشگري يا تاريخي سيستان و بلوچستان خود مجالي بسيار طلب مي کند اما همه اين زيبايي ها در آستانه سال نو آغوش مهربان خود را به روي گردشگران و مسافران نوروزي گشوده و آماده ميزباني است.