مقاله نویسی (2)

چگونه می توان مقاله نوشت؟
میل وعلاقه به نوشتن، ارایه پیام در مقاله، در نظر گرفتن سلیقه و خواست خواننده و این که در کجا و برای چه کسانی می نویسیم از مواردی است که مقاله نویسی که در ابتدای کار است باید بیشتر مورد توجه قرار دهد. نویسندگی در مطبو عات بعنوان یک کار هنری، شوق و علاقه به حرفه را طلب می کند. مقاله نویسانی که نوشته هایشان با استقبال عمومی مواجه می شود درباره موضوع مورد علاقه شان می نویسند وضمن اشتیاق به نوشتن به آن چه به تحریر در می آورند، ایمان دارند. اعتقاد و ایمان به فکر مکتوب لاجرم نوشته را با موفقیت رو به رو می کند، زیرا خواننده بی اختیار جذب صداقت وباورهای گنجانده  شده در مقاله می شود. مقاله گاه دارای سوژه واقعی، خواه تخیلی، باید دارای پیام باشد. به عنوان مثال در مورد (( وحدت و تفاهم و همبستگی جامعه )) پیام باید در یک جمله دقیق و روشن بیان شود و نویسنده باید احساس و قضاوت خود را در این باره بنویسد و در حقیقت این جمله یا پیام، زمینه اصلی مقاله را تشکیل می دهد. پیام در واقع فشرده مقاله و نه تنها مبین عقیده شخصی نویسنده در مورد موضوع مقاله است، بل نحوه برداشت و زاویه دید نویسنده را نیز نسبت به آن موضوع خاص روشن می کند.
در نگارش یک مقاله خبری یا تحقیقی ابتدا حقایق مورد نظر و سپس نمونه ها  و مثال های مربوطه مطرح می شود. سلسله ماجرا و مراحلی که نویسنده با مطرح کردن آنها قصد تشریح موضوع مورد نظرش را دارد، ممکن است  در نوشته نوعی پیچیدگی ایجاد کند. چنانچه در بازخوانی مقاله این احساس پیچیدگی حس شد، معنایش این است که مقاله نیاز به تحقیق بیشتر و کاوش در تشریح و توضیح دارد ودر واقع مقاله نویس باید با پیچیدگی از این طریق مبارزه کند، اما در مقاله هایی با سوژه تخیلی ،گاه گره و پیچیدگی عمدی است و ابهام به لطف  ماجرا و گیرایی مقاله کمک می کند. مثلا در مورد یک عادت اجتماعی که در مقاله به آن پرداخته می شود، ممکن است تا پایان نوشته گره مطلب را باز نکنیم تا خواننده را تا انتهای مقاله بکشانیم و ضربه یا شوک حاصل از حل گره را در پایان به خواننده وارد سازیم.
هنگام مطالعه یک مقاله، خواننده باید با پیام نویسنده احساس هم داستانی و نزدیکی کند، چه در زاویه دید خواننده باشد وچه نباشد. هر یک از احساس باید به نحوی خواننده را به شوق وادارد. طبیعی است که مقاله خبری،تحقیقی و مستند بیشترمورد توجه افراد متخصص قرار می گیرد و مقاله تخیلی مورد توجه کسانی است که ماجرا، هیجان و معما را بیشتر می پسندند. به هر حال نوشته موفق باید هر دو گروه از خواننگان را جلب کند شناخت جامعه و آشنایی مردم  به روزنامه نگار کمک می کند تا درایت راه موفق تر از دیگران باشد.
در هر حال باید دانست  هر نوشته ومقاله ای جایگاه ویژه ای در رسانه های جمعی دارد و همچنین خوانندگان بیشتری. چاپ یک مقاله تحقیقی و مستند در یک مجله فکاهی معقول به نظر نمی رسد. همچنین یک مقاله طنز اجتماعی در یک روزنامه صرفا سیاسی  فاقد خواننده است. یک مقاله رادیویی وتلویزیونی نیز باید در جایگاه خود عرضه و ارایه شود تا ضمن آن، هم تکلیف خواننده با مقاله روشن باشد وهم مقاله نویس با شناخت از جایگاه ارایه مقاله، بتواند در چهار چوب تعیین شده با مخاطبانش سخن بگوید. این نکته بیشتر در مورد مقاله های تخصصی مطرح است ، هر چند که جراید روزانه وهمگانی نیز لاجرم در صفحات گوناگون غیر خبری خود باید چنین امری را رعایت کنند.
با این اوصاف هر مقاله دارای ارزش ویژه ای است. نثر مقاله، دید نویسنده و سبک نوشته ویژگی های بارزی است که سبب شناخت مردم نسبت به مقاله می شود. مقاله نویسان مجرب طی سال های قلم زنی در مطبوعات به این سه مهم دست یافته و از آنها به عنوان شناسه مقاله های خود در جراید استفاده کرده اند. بسیاری از نوشته ها گاه مهمترین ستون های روزنامه ها ومجله ها را به خود اختصاص می دهند.  مرحوم استاد علی اکبر دهخدا با سلسله مقاله های چرند وپرند در روزنامه صور اسرافیل، نثر، دید وسبک خاصی را ارایه داد و از این راه ذهن بسیاری از مردم را با اندیشه پاک وزلالش زینت بخشید که نمونه روشن و مناسبی است که در این بحث می توان به آن اشاره کرد.

موضوع یابی
مقاله بدون موضوع یا سوژه معنا ومفهومی نمی یابد، اما بسیاری از کسانی که می خواهند مقاله نویسی را تجربه کنند در یافتن سوژه در می مانند وگاه در چنین بحرانی اصولا مقاله نویسی را به کنار می گذارند. روزنامه نگاران حرفه ای از هر رویدادی حتی ناچیز و غیر مهم، از هر حادثه و واقعه ای که در اطرافشان رخ می دهد یا در کوچه و خیابان می بینند یا در خانه خود یا همسایگانشان و دیگران اتفاق می افتد، موضوع می سازند وبا پروراندن آن به کمک شیوه های نویسندگی، مقاله ای گیرا و جذاب فراهم می آورند.
برای کسانی که درابتدای این راه هستند، موضوع یابی ابتدا کاری دشوار می نماید، اما با کمی توجه به اطراف وحول وحوش خود و کنجکاوی در مسایل عادی وروزمره ،موضوع  خود را به ما می نمایاند.

الف: موضوع

1_ خاطره وتجربه :
یادآوری خاطره وبازگویی تجربه های بدست آمده، راهی برای یافتن موضوع برای مقاله نویسی است. به خاطر آوردن یادهای شیرین یا اندوهبار گذشته ، نگاه به دفتر یادداشت که هر خبرنگاری برای یادداشت برداری از حوادث روزمره باید همراه خود داشته باشد و خاطرات دوران کودکی می تواند موضوع های تازه دیگری برای نگارش مقاله برای مقاله نویسان فراهم آورد.کندوکاو  و کنجکاوی در مسایل روزمره نیز از این مقوله جدا نیست و منابع سرشاری از سوژه برای مقاله نویسی خواهد بود.

2_ تجربه دیگران:
یک خبرنگار و روزنامه نگار شریک دنیای دیگران نیز هست. در گفت و گوها، در مجالس عمومی، در تفریح گاههای عمومی، سالن های سینما و هرجا که هست در پی موضوع (سوژه) می گردد. مکالمه یک راننده تاکسی با مسافر برای او سوژه است. گفت و گوی دو مسافر برای او سوژه است. نگاه کنجکاوش را باید به هر سو بچرخاند. پشت چراغ قرمز هنگامی که در اتومبیل نشسته به اطراف و عبور و مرور مردم توجه کند. به خاطر حرفه ای که انتخاب کرده می بایست موشکافانه تر از افراد دیگر با رویدادها، حوادث و رخدادها برخورد کند. یک  اتفاق به ظاهر ساده ممکن است برای او سوژه ای گیرا برای نوشتن مقاله باشد.وقتی با کسی سخن می گوید، تجربیات شخص مقابل را ارزیابی کند و محک زند، شاید سوژه بکری بدست آید و از آن برای نگارش مقاله استفاده کند. از تجربیات دیگران می توان موضوع های مناسبی برای مقاله نویسی یافت.

3_ بهره گیری از نشریات:
مقاله نویس باید در جریان مداوم اخبار و وقایع باشد تا ضمن تقویت قوه حافظه و دید خبری به سوژه های مختلفی که می توان از زوایای گوناگون روزنامه ها، مجله ها و هر نوشته ای یافت، دست پیدا کند. در لابلای هر خبر و نوشته ای در مطبوعات سوژه های فراوانی وجود دارد که از دید بسیاری از مردم پنهان می ماند، اما چنین موضوع هایی از نگاه یک خبرنگار کنجکاو نباید دور بماند.

4_ رادیو و تلویزیون :
توجه به برنامه های تلویزیونی و رادیو اعم از سخنرانی ها، نمایشنامه ها، بخش های خبری و ... ضمن آن که یک مقاله نویس را با افکار و عقاید و بینش های گوناگون آشنا می سازد، منابع سرشار و نامحدودی از موضوع های مختلف را برای مقاله نویسی در خود دارد. یک سخنرانی رادیویی یا تلویزیونی موضوع های گوناگونی را در ذهن متبادر می سازد که پرورش هر کدام، سوژه مناسبی برای تهیه مقاله است. انتقاد به یک برنامه رادیویی یا تلویزیونی، روشنگری در زمینه یک مساله اجتماعی، استفاده از یک گزارش تلویزیونی که از مردم تهیه شده، تپق گوینده، یک اسلاید یا قطعه ای موسیقی که پخش می شود و دهها مورد دیگر می تواند سوژه مطلوبی برای یک مقاله مطبوعاتی باشد.

5_ آگهی های تبلیغاتی:
تبلیغات امروزه به عنوان فراگیرترین پدیده اجتماعی محیط و در پیرامون ما و حتی در زندگی خصوصی و خانوادگی رخنه کرده است. این پدیده فراگیر، مطرح ترین مسایل اطرافمان را نیز در بر می گیرد. حتی در فرهنگ محاوره نیز رسوخ می کندو به یادگار می ماند، به طوری که بسیاری از ما کالاها را به نام تجارتی آن می خوانیم.لین هجوم تبلیغاتی عمدتا از طریق رسانه های جمعی صورت می گیرد. بیش از نیمی از صفحات جراید  یومیه را  آگهی پر کرده است که بسیاری از آنها ، موضوع هایی ناب برای مقاله نویسی است. یک آگهی خداحافظی (تودیع)، آگهی شاگرد اول ها و حتی آگهی های ترحیم و تسلیت گاه موضوع هایی در بر دارند که نه تنها به عنوان یک سوژه برای مقاله نویسی بلکه به عنوان یک پدیده اجتماعی مطرح می شود. مقاله نویسان پرکار از این پدیده ها به نحو موثری استفاده می کنند.

ب: شناخت موضوع _ انواع موضوع

کثرت مسایل و موضوع های پیرامون ما به حدی است که لاجرم برای یک مقاله نویس تقسیم بندی آن مشکل می نماید. هر مقاله نویس سبک خاص و دید ویژه ای نسبت به مسایل دارد و گرد سوژه هایی می چرخد که با نثر وی سازگار و همگون باشد. به همین دلیل تقسیم بندی سوژه ها به خودی خود برای یک مقاله نویس مطرح می شود و طبعا در محدوده ذوق و قریحه و نثر وی دور می زند. مقاله نویسانی  که در ابتدای کارند با این قضیه باید آسان تر برخورد کنند تا در کوران کار و تجربه به سبک خویش برسند.
برای چنین مقاله نویسانی تقسیم بندی زیز می تواند دید بازتری نسبت به موضوع های مختلف بدهد تا گام های بعدی را بتواند راحت تر و مطمئن تر بردارند.

1_ موضوع های عینی:
موضوع های عینی شامل همه سوژه های سیاسی، اقتصادی، فرهنگی، هنری و ... است که اکثر افراد جامعه با آنها ارتباط دارند و برای همگان یکسان معنا می شود. به عنوان مثال مشکلات آموزشی در مدارس یا واردات مواد غذایی و نظایر آن هم برای اکثر افراد جامعه ملموس و عینی است.

2_ موضوع های ذهنی و مبهم:
موضوع هایی که مادی و ملموس نیستند و هر یک از افراد جامعه نسبت به تفکر، نحوه برداشت، تجربه و آموزشی که دیده اند برداشت خاصی از آنها دارند، هر چند که عقیده همه درباره آنها یکسان باشد، مانند: شهامت، حسادت، شجاعت یا انسانی که اعتماد به نفس دارند، کیست؟

3_ طراحی یک شخصیت:
نگارش مقاله درباره یک شخصیت، بررسی زوایا و نکات ریز، موشکافی و معرفی شخصیت مورد نظر است. مانند: پزشک چگونه آدمی است؟ ورزشکار چه خصوصیتی دارد؟ روزنامه نگار کیست؟ و ... در این رده از موضوع ها قرار می گیرد.

منبع: مقاله نویسی در مطبوعات _ استاد حسین قندی _ انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی