مقاله نویسی (1)

شامل:
تعریف مقاله مطبوعاتی
ویژگی های مقاله های مطبوعاتی
ارکان مقاله نویسی

آغاز روزنامه نگاری تخصصی، شروع تحول در مقاله نویسی یا بهتر بگوییم مقاله نویسی نوین و امروزی در مطبوعات است.
مقاله نویسی و به عبارتی (( ستون نویسی)) زمینه روزنامه نگاری تخصصی را فراهم آورد و در پی آن، تصویر نیز( عکس، کاریکاتور و طرح) با گام نهادن بر صفحه مطبوعات خود یکی از ارکان اطلاع رسانی شد.
مقاله نویسی که قلم به دست می گیرد تا در مورد یک رویداد خبری نظر خود را بنویسد، در واقع اندیشه خود  را مکتوب می کند، هر چند که برای نگارش اندیشه و فکر نیازمند باشد تا از نظرات دیگران و اطلاعات مکتوب از منابع دیگر، برای پروراندن نظر خود یاری بگیرد.
می توان برای مقاله که اندیشه مکتوب نام گرفته است، چنین تعریفی ارایه کرد:
(( نگارش و توسعه عقیده، فکر و نظر با استفاده از موضوع خبری و بهره گیری از روش های صحیح نویسندگی با رعایت نظمی منطقی و ایجاز( مقاله مطبوعاتی) نامیده می شود.))

ویژگی های مقاله های مطبوعاتی
تفاوت های عمده بین مقاله های انشایی و مقاله های مطبوعاتی در ایجاز یا کوتاهی مقاله مطبوعاتی و اخباری بودن آن است . یک مقاله انشایی که به طور مثال درباره موضوع های غیر خبری نگارش می شود، هیچ محدویتی نیز از نظر اندازه ندارد. در گذشته همه نویسندگان و دانشمندان، مقاله های بی شمار انشایی نگارش کرده اند، مثلا مقاله ای درباره نحوه تربیت شاهزادگان هیچ معیار و محدودیت جا نداشت. اکنون هم از این نوع مقاله ها نگارش می شود که به صورت مجموعه ای در یک کتاب یا به صورت منفرد در قالب یک رسانه یا جزوه به چاپ می رسد. اگر هم چنین مقاله هایی به مطبوعات هم راه یابند، قدر مسلم در صفحات خبری از آنها استفاده نمی شود.
بنابراین تفاوت های عمده مقاله های انشایی و مطبوعاتی در اندازه آنها و میزان ارتباط با خبر است.
ویژگی مقاله های مطبوعاتی نخست اخباری بودن آن است. یعنی هر نظر و عقیده ای که مکتوب می شود باید درارتباط با خبر باشد و طبعا جایگاه این نوع مقاله ها در مطبوعات به نحوی است که نمی تواند طولانی باشد. به همین دلیل دومین ویژگی مقاله های مطبوعاتی در ایجاز و کوتاهی آن است. مقاله هایی که در چند بند یا پاراگراف باید همه مقصود را برساند وخواننده را در حداقل زمان با دیدگاه نویسنده مقاله در مورد یک رویداد خبری مطلع کند. چنانکه برای خبر قائل به ایجاز واختصار هستیم و می گوییم یک مصاحبه یا گزارش مناسب علاوه بر رعایت اصول تکنیکی باید کوتاه باشد ، به این دلیل است که کار و حرفه روزنامه نگاری آن هم در عصر حاضر بر پایه سرعت و اختصار می چرخد. مقاله های انشایی از این خصوصیت مبرا هستند. بسیاری از مقاله های انشایی را همان طور که اشاره شد، می توان در کتاب های قدیمی یافت و در حال حاضر نیز چنین مقاله هایی از سوی اهل فن آن نگارش می شود. این مقاله ها در نشریات تخصصی گاه تا چند شماره ادامه می یابند.

ارکان مقاله نویسی
در علم روزنامه نگاری از مقاله به عنوان حساس ترین رکن نام برده می شود. جایگاه مقاله در مطبوعات به طور اخص ودیگر رسانه های جمعی به طور اعم در راس دیگر مطالب است و از اینرو نویسندگان مقاله ها نیز به عنوان عناصر مجرب، آگاه و فرهیخته شناخته می شوند. در واقع این نویسندگان و آرا و نظرات آنهاست که به مقاله وجهه، شان و مقام بالا می بخشند. چنان که مخاطبان با مشاهده نام نویسندگان به انتخاب مقاله و مطالعه آن می پردازند.
ارکان وساختار هر مقاله مطبوعاتی علاوه بر ویژگی های ایجاز و اخباری بودن شامل موارد زیر است و رعایت آنها در نگارش مقاله مطبوعاتی الزامی است.

وحدت موضوع:
یعنی حفظ موضوع (سوژه) خبری واحد که مقاله بر اساس آن نوشته می شود. اشاره به موضوع های فرعی باید برای قدرت بخشیدن به موضوع اصلی باشد، نه آن که موضوع اصلی را تحت شعاع قراردهد.

وحدت زمان:
به معنای حفظ و ثبات زمان مقاله است. مخاطب مقاله باید با زمان مقاله رابطه برقرار کند و زمان آن برایش قابل لمس باشد. این رکن به تازگی موضوع خبرکه مقاله در مورد آن نوشته می شود هم ارتباط پیدا می کند.

وحدت مکان:
 یعنی حفظ مکان واحد در مقاله. همان گونه که زمان مقاله باید برای مخاطب آشنا باشد، مکان نیز باید برای مخاطب معلوم و آشنا باشد وخواننده بتواند با احساس قرابت با آن ایجاد ارتباط کند. به همین دلیل نباید از ظرف مکان خارج شدو وحدت آن را نادیده گرفت.

انسجام :
 حفظ و یکپارچگی جزء به جزء مقاله انسجام است، به طوری که خواننده با سطور مختلف مقاله از شاخه ای به شاخه دیگر پرانده نشود وچون یک قطعه شهر، نظمی خاص را شاهد باشد. تسلط بر زبان مورد نگارش و رعایت قواعد دستوری وصرف و نحو و قدرت نویسندگی از مایه های اصلی مقاله نویسی است که نویسنده با رعایت آنها انسجام مقاله را حفظ و از پراکندگی آن اجتناب کند.

استنتاج:
 هر مقاله مطبوعاتی باید مبتنی بر وحدت موضوع، وحدت مکان، وحدت زمان و انسجام باشد و در پایان ، پیام مقاله، راه حل یا پیشنهاد آن در خلاصه ترین و روشن ترین شکل به خواننده ارایه شود. ارایه پیام با استفاده از چهار رکن یاد شده همان ((استنتاج)) مقاله است.
در این مورد برخی معتقدند که هر مقاله الزاما نباید نتیجه گیری داشته باشد اما باید گفت در هر حال ارایه نظر خود، یک استنتاج  را برای مخاطب به بار می آورد و هیچ مقاله ای بدون آن، به هدف خود یعنی توسعه فکر نمی رسد. البته ممکن است بنا به دلایلی استنتاج در قالب های دیگر چون لفافه نویسی یا با پوشش طنز و ... در وحله اول هر خواننده ای را با استنتاج مقاله رو به رو نسازد، اما در عین حال هر نوشته ای هدفی و پیامی دارد که همان ((استنتاج)) است. 

منبع: مقاله نویسی در مطبوعات _ استاد حسین قندی _ انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی