روابط عمومی در بحران

                                                   ( 4 ) 

روابط عمومی و رسانه

فیروز دیندار فرکوش و حسین صدری نیا

نقش رسانه ها در مدیریت بحران

رسانه های جمعی در ایجاد یکپارچگی و وحدت ملی و تقویت همبستگی اجتماعی در زمانهای جنگ وبحرانی وصلح،نقش تعیین کننده داشته ودارند.لوسین پای در این زمینه تاکید میکند که رسانه های جمعی مناسب ترین موجود برای جامعه پذیری است و عامل قاطع نوسازی به شمار میرود. جامعه پذیری یانوسازی عواملی هستند که در ایجاد بحران نقش دارند که مصداق آن را در تحولات و دگرگونی حکومت شاهنشاهی می توان نام برد که انقلاب اسلامی جایگزین آن گردید . پس رسانه ها در نوسازی و توسعه همه جانبه و تنویر افکار عمومی و جامعه پذیری مردم نقش غیر قابل انکاری را دارند و در عین حال کارکرد آن جمعی و فوق العاده است و به همان اندازه که دربه وجود آوردن جریانات و رفتارهای شایسته و مطلوب می توانند تعیین کننده باشند بر خلاف آن هم صادق است بعضی رسانه ها در کارکترهای مختلف مثبت و منفی می توانند ظاهرشوند و افکار عمومی را در راستای منافع جمعی و ملی بسیج کنند و یا در ایجاد بحرانها و مهار آن و تغییر رفتارها و ایجاد چالش رل سازندگی و یا تخریب را برعهده بگیرند پس اگر رسانه ها در به چالش کشاندن حاکمان و افکار عمومی و همین طور در پسرفت و پیشرفت کشورها می توانند سهمی زیادی داشته باشند بنهبراین سوالی که مطرح است و برای پاسخ بدان سعی میشود از مصداقها هم برای شفاف شدن بحث از آنها استفاده کرد این است که رسانه ها چگونه در مدیریت بحران می توانند نقش سازنده ایفا کنند و در صورت عدم توجه به نقش رسانه ها درمواقع بحرانی چه پیامدهایی به دنبال خواهد داشت .

بحران چیست

جهان امروز ویژگیها وخصوصیاتی را داراست که با دهه و سده های پیشین تفاوت شکلی و ماهوی دارد .انتظارات ، نیازها و خواسته های جوامع بشری موجب شده است که بشر برای رسیدن به امیال و آرزوها و تقاضاهای خود به دنبال چاره جویی و راه حل ها باشد .همین امر سبب شده است که انسان غار نشین به انسان متمدن و مدرن امروزی در آید و فکر و اندیشه پرواز را مبدل به واقعیت کند و توسعه و پیشرفت را در توسعه سریع صنعت و تکنولوژی و ایجاد رقابت های شدید ما بین ملتها ، جستجو کند .

انسانها ممکن است در بعد معنوی دچار یاس و ناامیدی و نا خرسندی شده باشند ولی در دنیای مادی پیشرفت های قابل توجه ونظر گیری داشته اند که دودهه با یکدیگر قابل مقایسه نمی باشد اگر چه همین پیشرفتها براثر بحران های مختلف بوده و زندگی بسیاری از مردم جوامع را دست خوش التهابات و نابسامانی قرار داده است که در دو جنگ جهانی اول و دوم کشتار و ویرانی خانه های مسکونی و نابودی کشورها و آوارگی میلیونها انسان را به دنباتل داشته است همچنین بحران هایی که بر اثر کمبود منابع طبیعی ، بلایای طبیعی ، مسائل جوی ،استقلال خواهی ،حفظ تمامیت ارضی و بسیاری از پدیده های دیگر چه در سطح محلی، ملی و بین المللی باعث شده است که هر روز در هر نقطه از جهان شاهد بحران های مختلف باشیم . با بحث و بررسی و موشکافی از وضعیتهای بحران و شناخت عوامل به وجود آورنده و چاره جویی برای مقابله با بحران و یا مدیریت بحران سبب می شود که بشر امروزی در امنیت و آسایش و صلح پایدار زندگی کند و به فراخور ودر حد نیاز از امکانات موجود به نحوی بهره مند شود که شاهد ویرانی ها و خرابی و کشتار و آوارگی و مهاجرت های متوالی نباشیم .

متاسفانه تعداد بحران هایی که هر روز از طریق رسانه های جمعی منعکس می شود به نظر می رسد بشریت درحالت تهدید واضطراب های متعدد قرار دارد که اگر برای مقابله با آن برنامه ریزی نشود بشر امروزی هزینه های سنگین و سرسام آوری باید  پرداخت کند با توجه به بحران های متعدد وتعریف موجز وشسته رفته ای از بحران بسیار دشوار است عموما روزنامه نگاران ومحققین مجامع دانشگاهی واندیشمندان تلاشهای وافری در زمینه گرد آوری  اطلاعات و تجزیه و تحلیل در خصوص بحران های مختلف به عمل آورده اند اما رویداد های نو وجدید در زمینه های بحران وتفاوت بسیار زیاد میان نوع بحران ها موجب شده است که درک و شناخت و دسته بندی درستی از بحران ها حاصل نشود ریمون آرمون می نویسد: هنوز به دقت ثابت نشده است که وضعیتهای بحرانی جملگی شبیه هم هستند ممکن است که هر بحرانی در نوع خود بی همتا باشد یا اگر ترجیح می دهد هر بحرانی داستان ویژه خود را دارد .   

با عنایت به نوع بحران ها وبی همتا بودن آن نویسندگان تعاریف و تحلیل های متفاوتی از بحران ارا ئه کرده اند بحران به معنای ضربه ای که به سیستم اعم از محلی و ملی ویا بین المللی وارد شود وآن سیستم را از حالت تعادل خارج کند و دستخوش وتغییرات و دگرگونی کند یا بحران دویدادهای تاسف باری است که مردم ،جامعه یا افکار عمومی را دچار خشم ،دلهره ،ترس یا عصبانیت کند و به تعبیر دیگر بحران عبارت است از یک رویداد غیر منتظره ونامطلوب که بر اثر بلایای طبیعی ،عدم توجه به تمهیدات مرتبط با ایمنی ،موارد ایمنی ،مسایل اجتماعی و...به وقوع می پیوندد و منجر به سانحه،سانحه شدید ،فاجعه و بحران ملی می گردد .

مدیریت بحران و وضعیتهای حاکم برآ ن

مدیریت بحران مستلزم درک و شناخت وضعیت بحران هاست و بدون درک صحیح وعدم شفافیت آن،مدیریت بر بحران کاری است دشوار وبیهوده .

برای مهار حوادث غیر مترقبه وجود سیستمی به نام سیستم مدیریت بحران لازم و ضروری است این سیستم مدیریت می بایست با برنامه ریزی و تشکیل کمیته هایی برای جمع آوری داده ها ، تجزیه و تحلیل بحران و چگونگی مقابله با آن پیش بینی احتمال وقوع بحران و همچنین برسی وضعیتهای مختلف و خسارات مادی و معنوی و روحی و صدمات ناشی از آن و چگونگی بازگرداندن و ایجاد تعادل به حالت پیشین را مد نظر قرار دهد پس مدیریت بحران آمادگی در برابر وضعیتهای اضطراری و مخاطره آمیز نیاز به مدیریت خاص تمرکز یافته ای به نام مدیریت بحران دارد که جهت تهیه و تدوین اهداف ، سیاستها،خط مشی ها، راه بردها با شرایط موجود در هر واحد صنعتی مطابقت داشته باشد .

اگر بحران را به عنوان عامل محرک عمل بدانیم آنگاه مدیریت بحران می بایست تصمیماتی اتخاذ کند که واکنش و پاسخ در مقابل آن تحریک باشد .

بدیت ترتیب در مدیریت بحران مهمترین وظایف به شرح زیرمی باشد.

الف- عامل تحریک:نخستین اقدام و واکنشی که باعث به وجود آمدن بحران شده است.

ب- شناخت و درک  بحران : مدیریت بحران در مقابل بحران علاوه بر شناخت ، تصمیماتی اتخاذ کند.

ج- واکنش: مدیران بحران بعد از شناخت و اخذ تصمیم و دریافت راه حلها از خود واکنش و عکس العمل نشان دهند .

د- بازخورد: بعد از واکنش و اقدام قطعا بازخوردهایی به دنبال خواهد داشت که آن نیز می بایست مورد تجزیه و تحلیل واقدام به مهار کامل بحران شود .

لازم به یاد آوری است مدیریت بحران به سه عامل تهدید ،زمان وغافلگیری روبروست و بدون درنظر گرفتن سه فاکتور اشاره شده قطعا طبعات دیگری به دنبال خواهد داشت هر بحرانی ممکن است بسیار شدید ، کند ویا بطنی باشد ویا حالت پنهان و آشکار داشته باشد ولی وضعیت های بحران را می توان در سه دسته زیر دسته بندی و تقسیم کرد .

الف- رویداد یا ضربه ای که خارج از سیستم به سیستم وارد و آن را از حالت تعدل خارج می کند ومی بایست در سطح کلان و بین المللی موردبررسی قراغر دار همانند جنگها، برخوردو تصادم منافع مابین کشورها که مصداقهای روشن شفاف آن جنگ جهانی اول و دوم بحران موشکی شوروی سابق در کوبا با امریکا، ویتنام ، افغانستان ، حقوق بشر و تسلیحات هسته ای است .

ب- رویدادهایی که در سطح ملی رخ می دهد و نقش عوامل خارجی در آن کمتر دیده می شود مانند تحریک، اعتصابات و اختشاشات ، بمب گذاری ، ترورها ،تورم اقتصادی و...

ج- رویدادهای طبیعی که دست واراده انسان در به وجود آوردن آن خارج است تحت عنوان بلایای طبیعی همانند زلزله ، خشکسالی ،سیل ،طوفان و آتشفشان و.....