انتقال انرژي و الزامات امنيتي در ايالت بلوچستان پاکستان
يکي از عوامل تعيين کننده اجراي طرح هاي سرمايه گذاري انرژي در پاکستان وضعيت امنيتي بلوچستان است که بخش هاي عظيمي از خطوط لوله هاي نفت آينده از همين منطقه مي گذرد.
سرمايه گذاران تاکنون بسيار محتاطانه نسبت به حملات خرابکارانه دوره اي نسبت به خطوط لوله گاز "سويي" در ايالت بلوچستان و تهديداتي که از ناحيه قوم گراهاي بلوچ متوجه سرمايه گذاري آنها مي شود ، عمل کرده اند.
در اوايل سال 2006 سه مهندس عمران چيني کشته و 11 نفر در حمله تروريستي زخمي شدند.
اکثريت بلوچ ها طرح خط لوله نفت و گاز گوادر را به عنوان عامل عصب منابع طبيعي بلوچستان مي نگرند، چرا که طرح هاي شايع شده دولت موجب شد تا دولت بجاي بلوچ ها از نيروهاي کاري پنجاب و سند در اين طرح استفاده کند.
به اعتقاد دولت پاکستان هزينه تامين امنيت طرح هاي خطوط لوله از خطر حملات عناصر ملي گرا چندان هم که انتظار مي رفت چالش و مبارزه پيچيده و سختي نيست .
دولت پاکستان پس از ريشه کن کردن بسياري از شورش هاي بلوچ ها در سال 2006 از طريق عمليات هاي نظامي به عنوان بخشي از انگيزه تامين امنيت بلوچستان همچنين تصويب يک اعتبار مالي 2/2 ميليارد دلاري را براي اين منطقه اعلام کرد.
دولت پاکستان علاوه بر ارايه انگيزه هاي اقتصادي به مردم بلوچ ، اردوگاه نظامي را نيز در منطقه "سويي " افتتاح کرد که در دهم ماه مه سال 2007 توسط پرويز مشرف افتتاح شد و اين خود اقدامي ديگر براي جلوگيري از تهديدات امنيتي آينده در نظر گرفته مي شود.
خطوط لوله پيشنهادي نمي تواند از ميان مناطق قبايلي که متعلق به قبيله هاي "بوگتي" و " مارري" است عبور کند، چون اين ها دو قبيله اي هستند که در راس آشوبگري هاي بلوچ قرار دارند. حتي برخي جناح ها درون حاکميت در داخل همين قبايل به توافق هايي دست يافتند به شرطي که برخي اشتغالات و امتيازات در مقابل حفظ تامين سلامت و امنيت طرح به اين قبايل تعلق گيرد.
طرح هاي ايجاد خطوط لوله انتقال انرژي درراستاي کمرزها نيز يکي شيوه موثر در کاستن و حذف هرگونه تلاش خرابکارانه خارجي در اين ايالت است.
به اعتقاد دولت پاکستان هزينه تامين امنيت طرح هاي خطوط لوله از خطر حملات عناصر قوم گرا چندان هم که انتظار مي رفت چالش و مبارزه پيچيده و سختي نيست.
در واقع تاريخي هم که قرار بود منابع عمده گاز از بلوچستان به مراکز بزرگ صنعتي داخل کشور نيز انتقال يابد هنوز متتفي نشده است و کاهش سطح شورش هاي بلوچ ها نيز نه تنها تهديد بسيار جدي براي شبکه انرژي اين ايالت بشمار نمي آيد، بلکه انتظار هم نمي رود تهديد چنداني در آينده باشد.
تدابيري که دولت پاکستان براي امنيت انرژي و حفظ سرمايه گذاري خارجي به خرج خواهد داد نيز شامل تدارک و ارايه امنيت فيزيکي خطوط انتقال انرژي به همراه کنترل و مراقبت هوشيارانه براي حفظ اين خطوط مي شود.
راهبردهاي امنيتي براي آرايش امنيتي در اين کشور بايد علاوه بر استفاده از شبه نظاميان ، شامل استفاده از قبايل محلي و ساکنين نواحي طول مسير اين خطوط انتقال انرژي نيز بشود و اين امر نيز مستلزم ايجاد حس همبستگي اقتصادي مردم محلي با دولت از طريق استخدام آنها در اين طرح ها و در ديگر مجموعه هاي توسعه اي و اقتصادي کشور به عنوان انگيزه هاي لازم براي مشارکت گيري از آنها در اين مهم است .
طرح هاي خطوط مرزي لوله انرژي همچنين مي تواند شيوه اي موثر براي کاهش و برطرف کردن تلاش هاي خرابکارانه خارجي در اين ايالت باشد.
به عنوان مثال ، هند در آخرين فقره از شورش هاي بلوچستان متهم به ايفاي نقشي عمده در تهيه و تدارک تسليحات و همچنين ارايهي کمک هاي مالي به شورشيان بلوچ عليه دولت مرکزي بوده است . اين درحالي است که در مورد طرح خط لوله صلح وضعيت بگونه اي است که امنيت هر دو کشور به اين طرح گره خورده است .
در بافت بسيار مخاطره آميز وضعيت امنيتي پاکستان ، به ويژه در بخش کمربند قبيله اي هم مرز با افغانستان که تعداد نامشخصي از شبکه هاي تروريستي بين المللي از بيرون و يا در داخل مرزها فعال هستند، بعيد نيست سازمان هاي تروريستي نخواهند اين طرح انرژي را که شامل خطوط انتقال انرژي ، پالايشگاه ها و واحد هاي صنعتي مي شود را مورد هدف قرار دهند.
در مجموع تلاش هاي دولت گيلاني براي کنار آمدن با تفکر و گروه هاي جدايي طلب طايفه اي ، دولت ايالتي و فدرال را با مشکل روبه رو کرده است .
اين تغيير در زمينه و شرايط انرژي تاثيري سه گانه بر ديدگاه شبه نظاميان و جداي طلب ها در اين ايالت داشته است .
1 .بلوچستان و ملي گرايي بلوچ را به موقعيتي بالاتر در ميان اولويت هاي دولت فدرال قرار داده ، بنابراين شاهد نبود تساهل و سرکوب شبه نطاميان مخالف دولت هستيم .
2. عبور خط انتقال انرژي بيش از هر زماني موجب انگيزه بسيار بلوچ ها براي کنترل بر بلوچستان و توان تازه براي اعمال هزينه هاي اقتصادي و سياسي بر دولت بيش از گذشته مي شود.
3 . وعده تبديل بلوچستان به کريدور مهم براي انتقال انرژي ، اين تغيير زمينه فرصت هاي مهمي را براي توجه مثبت و آرام به خواسته هاي ملي گرايي بلوچ ايجاد مي کند.
راهبرد مخالفت با دولت پاکستان تاکنون به طور آشکار جنبه اي تاريک داشته ضمن آنکه سرعت در حال تغيير انرژي در بلوچستان مي تواند انگيزه و شرايط پايان آرام ، مصالحه آميز و صلح آميز شورش را به همراه داشته باشد.
البته اين نکته قابل ذکر است که تغيير مسير دولت پاکستان در بلوچستان - تعامل سياسي با ملي گرايان بلوچ به جاي راه کارهاي صرف نظامي - کار ساده اي نخواهد بود.
مشکل تنها وجود ذهنيت نظامي در دولت پاکستان نبوده و حل اين مشکل بسيار پيچيده تر از آن است که تصور مي شود.
همچون دهه 1970، ايالت بلوچستان پاکستان هنوز در سايه افغانستان جنگ زده قرار دارد که اسلام آباد را با منبعي بي پايان از معضلات سياسي مواجه مي سازد.
به هرحال ، هم اکنون نيز مشکلات بي شمار ديگري نيز بر اين مساله سايه افکنده است .
به نظر مي رسد کمبودهاي جدي انرژي در پاکستان الزاماتي چون واردات احتمالي گاز طبيعي از ايران و همکاري حياتي آن کشور با چين در ايجاد يک کريدور تجاري و انرژي شمال - جنوب را به دولت اسلام آباد تحميل کند.
هرچند بسيار بعيد به نظر مي رسد که با گذشت زمان اين الزامات بدون مشکل تداوم داشته باشند اما دولت پاکستنان مي تواند با الگوي ترکيبي مصالحه و خودمختاري نسبي - آنچه که حزب مردم پيگير آن هست - بتواند مشکلات عبور انرژي و کمبودهاي اين کشور را رفع کند.
از: احمد فراهاني