گزارشی از برگزاری همایش بین المللی مولانا در هندوستان

در تقویم رسمی کشور شنبه گذشته روز بزرگداشت مولانا بود.مولانا جلال الدین محمد بلخی معروف به مولوی از مشهورترین شاعران پارسی گوی قرن هفتم ایران است .شهرت او نه فقط در ایران بلکه در ترکیه٬تاجیکستان٬افغانستان٬ هند و بسیاری کشورهای دیگر است.به همین مناسبت "همایش بین المللی معنویت مولانا در عصر حاضر "چند روز پیش در سالن همایشهای دانشکده علوم انسانی دانشگاه اسلامی علیگر هند برگزار شد.این همایش دو روزه  که به همت مرکز تحقیقات زبان فارسی دانشگاه علیگر و با همکاری شورای روابط فرهنگی هند و با حضور جمعی از استادان زبان فارسی دانشگاههای هند ٬سفرای ایران و تاجیکستان در هند٬رایزن فرهنگی افغانستان در هندوستان برگزار شد ٬با استقبال پر شور دانشجویان هندی علاقمند به زبان و ادبیات فارسی و البته کم توجهی دانشجویان ایرانی دانشگاه همراه بود!

در جلسه افتتاحیه همایش خانم پروفسور آذر میدخت صفوی مدیر مسن اما بسیار پر جنب و جوش مرکز تحقیقات فارسی دانشگاه ضمن خواندن اشعاری زیبا از مولانا ٬او را بزرگترین شاعر عرفانی جهان نامید.وی با تقدیر از حضور سفرای ایران و تاجیکستان برای حضور در همایش٬ اظهار داشت که در این همایش استادانی از اغلب دانشگاههای هند که زبان و ادبیات فارسی در آن تدریس می شود از جمله دهلی ٬ بنارس٬ الله آباد٬لکنو٬حیدر آباد و دیگر شهرها حضور دارند.

وی با اشاره به خاطره ای که در سفر پیش از انقلابش به ایران برای شرکت در همایشی در مورد مولانا و در بحبوحه مبارزات مردم ایران علیه رژیم سابق داشت گفت هنگام قرائت بیت شعر :

ای سرکشان ای سرکشان هم بگذرد دور شما    ای خواجگان ای خواجگان روزی برآید خواجه گی

تمامی سالن شروع به تشویق او کرده بودند زیرا که می دانشتند منظور او از این بیت شعر اشاره به خواست و اراده مردم ایران برای تغییر حکومت شاه است.

ژنرال ضمیر الدین شاه٫رییس دانشگاه علیگر نیز در سخنان خود با اظهار تاسف اظهار اینکه به دلیل نوع مشغله کاری و با وجود اینکه همسرش اصالتا اهل شهر سبزوار ایران است تاکنون مولانا را نشناخته است .وی با بیان اینکه از آنچه که در این همایش در مورد مولانا گفته شد استفاده برده ٫ابراز امیدواری کرد در ادامه زندگی اش از اشعار مولانا سرمشق بگیرد.وی گفت درهای دانشگاه علیگر بر روی دانشجویان ایرانی علاقمند به تحصیل در این دانشگاه باز است.

سفیر ایران در هند نیز با خواندن مقاله ای در مورد مولانا او را عارفی کم نظیر دانست.در این همایش از سوی سفیر ایران ۵۰۰ جلد نهج البلاغه به کتابخانه دانشگاه اهدا شد.سفیر تاجیکستان نیز تعدای کتاب چاپ شده توسط استادان تاجیک در مورد مولانا و نیز تعدادی کتاب در مورد ادبیات فارسی به مرکز تحقیقات زبان فارسی دانشگاه اهدا کرد.در جلسه افتتاحیه همایش ترجمه اولین دفتر مثنوی معنوی مولانا به زبان هندی نیز رونمایی شد.همچنین کتاب سومی در مورد تصوف با عنوان چهل ناموس که به زبان هندی ترجمه شده بود رونمایی شد.

در حاشیه همایش نیز کتابهایی به زبان های فارسی و هندی در مورد مولانا و نیز ادبیات فارسی برای فروش به نمایش گذاشته شده بود.

از نکات جالب توجه همایش می توان به قرائت غزل بسیار زیبایی از مولانا توسط بانویی هندی که سرتا پا پوشیده و نقاب زده بود اشاره کرد.وی شعرش را با صوتی دلنشین و به صورت نعت خواند .خواندن شعر فارسی با لهجه هندی و سوز و گدازی که در اشعار مولانا وجود دارد اشک را در چشم تعدادی از حاضران در همایش جمع کرد.

نکته جالب توجه دیگر به سر ذوق آمدن سفیر کشورتاجیکستان در روز دوم همایش و شعر خوانی او در وصف خانم پروفسور صفوی و نیز در وصف کشور هندوستان بود.وی گفت در دوران جوانی اش شعر می سروده و پس از سالها دنیا گردی در چند قاره جهان قریحه شعری اش در کشور زیبای هند دوباره شکوفا شده است.

در ادامه همایش پروفسور عزیزالدین حسین رییس اسبق دانشکده علوم انسانی جامعه ملی اسلامیه دهلی ٬پروفسور چندو شکر از دانشگاه دهلی  و پروفسور عبدالقادر جعفری مقالات خود را در مورد جنبه های مختلف انسانی و معنوی اشعار مولانا ارائه دادند.

اغلب محققان ارائه کننده مقاله که در میانشان اساتیدی از دپارتمانهای زبان انگلیسی ٫فلسفه ٬ زبان و ادبیات اردو و ..نیز وجود داشت مولوی را شاعر عشق و محبت معرفی کردند و بیان داشتند که مولانا دنیا را صحنه ای از عشق ورزی به خداوند و همنوع بدون قیود مذهبی و ملیتی می دانسته است که پیام نوع دوستی٬صلح و خدمت به همنوع در آثار او موج می زند و اشعار او را سر مشقی برای زندگی در دنیای پر تلاطم امروزیمی باشد که پر است از نقرت قومی و نژادی و مرز بندی های سیاسی .استادی دیگر در مقاله اش عبادت در اشعار مولوی را منتهی به اخلاق دانست و بیان داشت انسان عابد در نهایت آراسته به اخلاق می شود و فرد آراسته به اخلاق به جامعه اش ضرر نمی رساند بلکه انسانیت از او سود می بیند و تکثر انسانهای عابد و مبادی اخلاق می توانند در دنیا مدینه فاضله ایجاد کنند.در مقاله ای دیگر تعصب نشانه ای از خامی دانسته شد .محققی دیگر همدلی مورد اشاره در اشعار مولانا آنجا که می گوید :

 پس زبان محرمی خود دیگراست    همدلی از همزبانی بهتر است

همدلی را تنها عاملی دانست که می تواند به فرایند ملت سازی و اتحاد و یکپارچگی یک ملت کمک کند.

محققی دیگر با اشاره به اینکه کشور ایران به عنوان موطن مولانا در زمان حیات او مورد تاخت و تاز مغولها قرار گرفت و بسیاری از شهرهای آن در آتش جهان گشایی مغولها با خاک یکسان شد اما در اشعار مولانا اثری از کینه و تنفر نسبت به مغولها دیده نمی شود و این نشان از روح بزرگ و انسان دوستی مولانا دارد.

دکتر بشیر رایزن فرهنگی افغانستان در هند نیز با سخنرانی دلنشینی با نقل اشعاری از مولانا انسان را موجودی ملکوتی دانست که اگر به کیفیتی که خداوند او را آفریده و روح خود را در او دمیده است برسد٬ آنگاه جلوه خدایی پیدا می کند و ملائک بر او سجده می کنند.   ما ز بالائیم  و بالا می رویم...

نکته دیگر تسلط قریب به اتفاق اساتید به چند زبان و نقد هر مقاله به زبان ارائه آن چه هندی چه فارسی و چه انگلیسی بود و نشان دهند اینکه تسلط به چند زبان زنده دنیا و نوشتن مقالات علمی پژوهشی به زبانهای مختلف لازمه استاد شدن در رشته خود و شرکت در همایشهای بین المللی است.

در پایان نیز از دانشجویان ایرانی دانشگاه که همانند سایر هموطنانشان اینروز ها با شعر و ادبیات غنی ایران زمین بیگانه شده اند گلایه نموده و برخلاف آنان داشجویان هندی زبان را می ستایم که چنان علاقمندی به زبان فارسی نشان می دهند که گویی گم شده ای را می جویند و بدنبال این هستند که از ادبیات غنی و انسان ساز زبان فارسی روح خود را سیراب سازند چرا که زبان فارسی به مدت چند صد سال و پیش از سلطه بریتانیا بر هندوستان زبان رسمی و درباری این کشور بود و هم اکنون نیز زبان افراد فرهیخته و ادب دان در این کشور به شمار می رود.

شرکت در همایشی پرمایه و بهره گیری از مقالات علمی و تحقیقی و شنیدن اشعار زیبای فارسی و دیدن ذوق و علاقمندی هندیها برای حضور در محفلی اینچنینی برای شنیدن اشعار فارسی اشک شوقی در غربت در چشمان من جاری ساخت و مرا که روزگاری خود شعر می گفتم و پای ثابت انجمن ادبی  دانشکده ادبیات زاهدان و انجمن ادبی داز ایرانشهر بودم به این فکر وا بدارد که شاید بتوان انجمن شعر و ادب فارسی را در دانشگاه علیگر راه اندازی کرد همانند آنچه که با دوست خوبم استاد گودرزی سالها پیش در دانشکده تربیت دبیر ایرانشهر با عنوان انجمن ادبی لبخند کویر پایه گذاری کردیم.تا ببینیم عمر و مشغله تحصیل مجالی می دهد و حمایتی خواهد بود یا...