سايه روشنهاي يك شبكهي خبري در جهتدهي افكار عمومي
بهبهانهي سالروز تاسيس بيبيسي؛
سايه روشنهاي يك شبكهي خبري در جهتدهي افكار عمومي
شبكهي خبري BBC كه در 18 ماه اكتبر سال 1922 با عنوان British Broadcasting Company تاسيس شد، اكنون به يكي از پرمخاطبترين و پربينندهترين شبكههاي راديو و تلويزيوني جهان تبديل شده است؛ اما بهعقيدهي كارشناسان، اين رسانه نيز با وجود ادعاي بيطرف و عينيگرا بودن در وهلهي اول در خدمت منافعي خاص از جمله منافع سرمايهداري است.
به گزارش سرويس رسانهي خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا)، بنگاه پخش برنامه و خبر انگليس 85 سال پيش ازسوي كنسرسيومي پايهگذاري شد كه يك شركت سهامي ملي بوده و در خاك انگلستان مستقر است و البته خدمات بينالمللي مختلفي نيز دارد.
بعضي از سرويسهاي بينالمللي بيبيسي (ازجمله تلويزيون كابلي بيبيسي در آمريكا، كانادا و ديگر نقاط جهان) تجاري هستند و همين كاركرد تجاري در بسياري از قسمتها، بيبيسي را به يك شركت چندمليتي نيز تبديل كرده است.
اين رسانه برنامه و سرويسهاي خبري توليد ميكند و در سطح جهان به پخش تلويزيون، راديو و برنامههاي اينترنتي ميپردازد.
دكتر محمدمهدي فرقاني - استاد ارتباطات - در ارزيابي خود از عملكرد اين رسانه ميگويد: بيبيسي يك شبكهي كاملا حرفهيي و جزو اولين شبكههاي عمومي است كه شيوهنامه، خط مشي و مرامنامهي مدون و مشخص خود را داشته و براي هر امري يك پروتكل معين دارد.
وي افزود: اين شبكه البته از نظر محتوايي با وجود آنكه ادعا ميكند بيطرف و عينيگراست، اما در وهلهي اول در خدمت منافع دولت انگليس و بعد از آن در خدمت منافع سرمايهداري است؛ غير از اين هم نميتوان توقعي داشت؛ زيرا اين شبكه توسط دولت انگليس تاسيس شده است.
او ادامه داد: اما شيوههاي فعاليت اين رسانه به حدي تخصصي، حساب شده و علمي است كه مخاطب چندان به شگردهاي تبليغاتياش پي نميبرد.
اين استاد دانشگاه با بيان اين كه مجموعهي سياستگذاري اين شبكه خبري براساس سياست وزارت خارجهي انگليس تعريف ميشود، خاطرنشان كرد: گسترش نگاه منفي نسبت به كشورهاي ديگر اگر مبتني بر شواهد و عينيتها نباشد، با موفقيت همراه نخواهد بود؛ هرچند كه ازسوي شبكهاي مانند بيبيسي انجام شود.
وي ادامه داد: شبكهها در اين راستا وقتي ميتوانند موفق عمل كنند كه اطلاعاتشان بهنوعي بازنمايي وضعيت جامعهاي باشند كه عليهاش تبليغ ميكنند.
اين استاد دانشگاه تصريح كرد: مخاطب نيز در اين ميان نقش مهمي دارد؛ چراكه مخاطب امروز مانند اقتصاد و سياست جهاني شده و درنتيجه جهاني فكر ميكند و براي پذيرش هر مطلبي آن را از فيلتر ذهني خود عبور داده، تصاوير رسانهيي را با ذهنيت و مشاهداتش مقايسه ميكند؛ اگر منطبق باشد، ميپذيرد و اگر نه، نميپذيرد.
دكتر رها خرازي آذر - استاد دانشگاه - نيز دربارهي عملكرد بيبيسي با اشاره به اين كه در مورد هر رسانهي جهاني با طيف انتشار جهاني اين واقعيت وجود دارد كه اين رسانه در راستاي منافع ملي كشوري كه به آن اجازهي فعاليت ميدهد قدم برداشته و به سخنپراكني اقدام ميكنند، خاطرنشان كرد: هيچ رسانهي بينالمللي و جهاني را نميتوان بدون وابستگي به بنيادهاي انديشه و همچنين بنيادهاي رياست كشور خود در نظر گرفت كه بيبيسي نيز از جملهي اين رسانههاست.
به گفتهي او، ساخت ارزشهاي عمومي كه به عنوان يكي از اهداف مهم سازماني شبكهي بيبيسي شناخته ميشود، بهعنوان ماموريت اصلي آن در عرصهي ملي، بينالمللي و جهاني نيز مطرح است.
وي افزود: اين ارزشهاي اصلي شامل ساخت ارزشهاي دموكراتيك (در گسترهي ملي و بينالمللي)، ساخت ارزشها و فعاليتهاي فرهنگي (در گسترهي جهاني)، ساخت ارزشهاي آموزشي، ساخت ارزشهاي اجتماعي و عمومي و همچنين ساخت ارزشهاي جهاني است كه بهتازگي دولت انگليس از بيبيسي خواسته است كه يك ارزش جديد با نام ارزش ديجيتال كه تنها در جامعهي اطلاعاتي معنا ميدهد را نيز به اين ارزشها اضافه كند.
او تاكيد كرد: بيبيسي تلاش زيادي در زمينهي سرمايهگذاري فكري و مادي بهمنظور جلب افكار عمومي، بويژه در داخل كشورهايي نظير ايران نسبت به ارزشهاي يادشده انجام ميدهد.
اين مدرس دانشگاه خاطرنشان كرد: ارزش ديجيتال بدين معناست كه در عرصهي جامعهي اطلاعاتي، مخاطبان اين شبكهي جهاني بتوانند ايدهها و نظريات خودشان را به اين شبكه منعكس كنند يا به بيان ديگر، اين شبكه با استفاده از اين ارزش بتواند آن دسته از مخاطبان خود را كه خواهان شركت در توليد اطلاعات جهاني هستند، نيز از دست ندهد. نظرسنجيها نشان ميدهند كه بيبيسي در بسياري از زمانها در عرصهي اطلاعرساني نقش پيشرو را داشته است و امروزه بخش جهاني راديو بيبيسي بهعنوان مهمترين بخش اين شركت شنوندگان بسياري را به خود جذب كرده است.
او با بيان اينكه انگليس در پراكندن اين ارزشهاي دموكراتيك و ساير ارزشهاي نامبرده، اهداف و نظريات ملي خود را نيز در نظر ميگيرد، يادآور شد: هر چند در نگاه اول به نظر ميرسد كه اين ارزشها بعدي جهان دارند، اما واقعيت اين است كه هر كشوري در پراكندن و انتشار اين ارزشهاي جهاني، اهداف، منافع و امنيت ملي خود را بيش از هر مورد ديگري مورد نظر قرار ميدهد.
بخش فارسي راديو بيبيسي در 28 دسامبر 1940 (دي 1319) كار خود را با يك ساعت برنامه در هفته آغاز كرد و در ميان فارسيزبانان شنوندگان بسيار يافت؛ امروزه نيز بخش فارسي بيبيسي هر هفته برنامههايي به زبان فارسي دارد كه در صدر آن اخبار و تفسير تحولات جهان، ايران و منطقه است.
سايت اينترنتي بيبيسي شامل مجموعهي كاملي از اخبار و آرشيو خبري است. اين سايت به شبكه خبري يادشده اين امكان را ميدهد تا برنامههاي مختلفي كه مكمل برنامههاي راديو و تلويزيوني آن است، توليد كند. همچنين اين امكان را نيز براي كاربران فراهم كرده است كه به بسياري از برنامههاي شبكههاي راديو و تلويزيون بيبيسي دسترسي پيدا كنند.
براساس آمارهايي كه در ژوئن 2004 منتشر شد، سايت بيبيسي سيزدهمين سايت انگليسيزبان در دنياست كه بيشترين كاربر را دارد. سايت فارسي بيبيسي نيز در ماه مه 2001 راهاندازي شد كه سعي ميكند در صفحات مختلف، جديدترين اخبار، تصاوير، گزارشها و تحليلهاي خود را در اين زمينهها به كاربران ارايه دهد.
شبكه خبري بيبيسي سالهاست كه كمكهاي مالي خوبي از ارگانهاي حكومتي مختلف انگليس بهخاطر پخش برخي برنامهها و خبرهاي مورد نظر آنها دريافت ميكند؛ بهعنوان مثال، سرويس بينالمللي بيبيسي همانطور كه از نامش پيداست، كمكهاي مالي خوبي از وزارت خارجه انگليس دريافت ميكند. اين رسانه بينالمللي عوايد ديگري نيز دارد كه حاصل از تملكات و فعاليتهاي مختلف آن است.
بهگفتهي خرازي آذر، شبكهي بيبيسي بهدليل آنكه از ابتدا توسط بخش سلطنتي انگليس ايجاد شد، هنوز هم دولتي به نظر ميرسد، اما با توجه به اينكه نظام سرمايهداري معمولا در بخشهاي تجاري و بينالمللي به بخش خصوصي وابسته است، ميتوان حدس زد كه بيبيسي نيز در اين دو بخش، به بخش خصوصي تعلقاتي داشته باشد؛ بنابراين نميتوان آن را رسانهاي كاملا دولتي يا كاملا خصوصي دانست.
بهگفتهي كارشناسان، محبوبيت بخش جهاني بيبيسي بيشتر بهدليل گزارشهاي همهجانبه از رخدادها و پرداختن به كنه مسائل جهاني است؛ برنامههاي راديو بيبيسي به زبانهاي مختلف زندهي دنيا پخش ميشوند و خبرهاي بينالمللي در مركز كار بخش جهاني بيبيسي قرار دارد. درنتيجه در بسياري از موارد جهتدهي افكار عمومي توسط اين شبكه خبري در مناطق مختلف جهان برپايه خواستهاي گروههايي خاص صورت ميگيرد!